Kızkuşu – Deniz Serçesi

Vanellus vanellus

Tarım alanlarıyla uzun süre ilişkide olduğu için kızkuşu veya deniz serçesi, en iyi tanınan Avrasya yağmurcunlarıdır. Onların akrobatik hava gösterileri baharın ilk işaretlerinden biridir.

UÇUŞ ESNASINDAKİ TİPIK ÖZELLİĞİ; geniş, yuvarlak kanatlarını tembelce çırpmasıdır. Kızkuşu uzak mesafeden bakıldığı zaman sıyah ve beyaz görünür. Sadece yakından bakınca tüylerinin farkı ortaya çıkar. Üst kısımları mor-gri yanardöner renklidir fakat alt kısımları kuyruğun altında şaşırtıcı bir tarçın rengi yama ile biter. Siyah renk sadece göğüs bandında ve başında bulunur. Siyah gözler; kızkuşunun en çarpıcı özelliklerinden biri olarak uzanan siyah maskeli bir çerçevedir. Kızkuşunun orijinal yaşam alanı belki de Kuzey Amerika’nın ilk zamanlardaki ovalarına benzeyen Asya steplerinin nehir vadileri ve geniş doğal çayırlarıydı. Kızkuşu artık bir çiftlik kuşudur. Bazı yaşam alanlarında tarlalarla ilişkili olması sorunlara yol açmaktadır.

Kızkuşu Birlikte Göç Eder

Çoğu kızkuşu kışı geçirmek için güneye, subtropikal bölgelere göç eder fakat diğerleri kışı daha da kuzeyde geçirir. Aşırı don veya derin karların kuzey kış alanlarını kaplaması, kızkuşlannın açlıktan ölmesine veya daha ılıman iklim koşulları araştırmak için göç etmesine sebep olabilir. Kuşlar, Fas’ta ocak ayında kaydedilen verilere göre, 50 bine kadar çıkan büyük sayılarda Avrupa’dan geçerek Güneye doğru göç etmek zorunda kalabilir. Hollanda’da yaşayan kızkuşları da Kuzey Denizi’ni uçarak geçip Britanya ve İrlanda’ya gider. Bazen dondurucu hava ile birlikte sert rüzgarlar esmeye başladığında kızkuşlarının Atlantik Okyanusu’nu geçtiği bilinmektedir 1927 yılının Aralık ayında yüzlerce kuş Britanya’dan İrlanda’ya giderken esen kuvvetli fırtınayla sürüklenerek, kendilerini Newfoundland’de bulmuştur. Bu kuşlar belki de asla evlerine dönememiştir. Fakat çoğu kızkuşu, ilkbaharda yaptıkları göç ile ocak sonlarında başlayarak yaz mevsimini geçirdikleri yerlere geri döner.

Kızkuşu – Deniz Serçesi

Yaşam Alanlarını Sınırlama

Şubat ve nisan aylarında sürüler dağılır ve eşler yuva yapma işlerinin devam ettiği Temmuz ayına kadar üreme alanlarına yerleşir. Tipik olarak üreme alanlarına ilk dönenler erkeklerdir ve onların kur yapma, yuva yapma ve beslenme ihtiyaçlarına hizmet eden bir yaşam alanını belirlemeye başlarlar. Yaşam alanlarının yapısı oldukça değişkendir yiyeceğin bol olduğu yerlerde yaşam alanlarının sınırları esnektir ve farklı kuş familyalarının sahiplendiği yaşam alanları çakışabilir.

Görkemli Gösteri

Kızkuşunun en göze çarpan özelliklerinden biri; erkeklerin görkemli “bölgeye sahip çıkma gösteri uçuşları”dır. BU uçuşlar hem dişileri çeker hem de rakip erkekleri yaşam alanlanndan uzaklaştırır.

Komşular paylaşılan sınır boyunca birbirlerine zıt yönlerde dönerek uçar ve kaotik ötüşlerle birbirlerine meydan okur. Uçuşun en yoğun bölümünde her kuş tekrar tekrar yükselir, neredeyse sırtüstü döner, burgu gibi dönerek dalar ve toprağa çarpmadan hemen önce tekrar yükselir. Bu performansla birlikte kanat tüylerini dışarıya doğru titreterek belirgin bir şekilde kanatlarından ses çıkartırlar. Aniden bu gösteri abartılı bir şekilde pasif ve yavaş kanat çırpma şekline dönüşür. Bu uçuşlar yumurtlama zamanında zirveye çıkar ve gün içinde birçok defa hatta bazen durgun ve ay ışıklı gecelerde bile tekrarlanır.

Erkeğin hava gösterileri kendine bir eş çektiği zaman daha içten toprak üstü gösterilen, uçuş gösterilerini takip eder. Dişi kuş toprak üzerinde kazınmış bir yere ince bir tabaka halinde ot ve yaprak döşer ve ortalama 4 tane, kahverengi benekli zeytin renkli yumurta yapar.

Bütün yumurtalar aynı gün çatlar ve içlerinden yavrular çıkar. Birkaç gün içinde hareketli, ince tüylü yavrular yuvadan etrafa dağılır. Şayet bu caydırıcı eylem başarısız olursa kızkuşu bazı sabi! kuşları ile birçok yağmurcun tarafından kullanılan, “bir yırtıcının dikkatini dağıtma gösterisi” olarak yaralanmış gibi numara yapmaya başlayabilir. Kızkuşları sanki kanatları kırılmış ve sakatlarmış gib yuvalarının olduğu yerden birden düşüp çırpınır, şans eseri yırtıcı açıkça yaralı kızkuşunu kolay bir yemek olarak görecek ve yuvadan uzaklaşarak kızkuşuna yönelecektir. Bazen kızkuşları görülür bir şekilde tüylerini dikip kanatlarını çırparak sağa sola sallanır ve birden bire şiddetli ağrı çekiyormuş gıoi gösteriler yapar

Yoğun Tehdit

Asırlar boyunca doğa step alanları azaldığından kızkuşları artan bir oranda insanlara bağımlı hale gelmiştir. 19. ve 18. yüzyıl başlarında bulundukları yerlere kolay ulaşılabilmesi, kızkuşlarını yumurta toplayıcılarının saldırılarına açık hedef haline getirmiştir. Fakat daha büyük bir tehdit; çiftçiliğin yoğun bir şekilde büyümesiyle ortaya çıkmıştır. Kızkuşlannın yumurtaları hızlı çiftlik makineleri tarafından tahrip edilmektedir. Aynı zamanda yoğun bir şekilde mahsul ekme uygulamaları kızkuşlannın beslenmek için ihtiyaç duyduğu çıplak toprakları azaltmakta ve kurlarla kargalar gibi yırtıcılara karşı erken uyarı alma için uygun bir ortam olmamaktadır.

Ayak Titretme

Yerdeki bir kızkuşu yiyeceklerinin çoğunu “koş ve durakla” tekniğiyle bulur. Periyodik olarak hızla ilgiye doğru gider durur, ileriye doğru eğilir ve başını aşağıya doğru indirir. Duraklamadan sonra avını bulmak için toprak yüzeyini araştırır. Görerek algılama kadar sesin de önemli olduğunu gösterir. Kızkuşları ve diğer yağmurcunlar “ayak titretme” olarak bilinen az anlaşılır ve tuhaf bir beslenme yöntemini paylaşır. Kum, çamur, ot veya nemli yerlerde kızkuşu, ayaklarını hızlı bir şekilde yere vurur. Vurma sesi kamuflaj durumundaki avları harekete geçirir ve onların ortaya çıkmasını sağlar veya toprak solucanlarını toprak yüzeyine çıkarak kurtulmaya çalışmaya yönlendirir. Aynı zamanda ayak titretmenin, omurgasızları toprak yüzeyine çektiği ileri sürülmektedir.
Bazı kuşlar gibi uzun mesafeleri rutin olarak dolaşmamasına rağman kızkuşları yaz sonunda göç sürüleri oluşturur.

Yumurtadan çıktıktan sonra birkaç gün içinde hareket etmeye başlayan kızkuşu yavruları, çok iyi gelişmiş hayatta kalma içgüdülerine sahiptir. Anne-babalarının alarm çağrılarını duyunca hemen çökerek gizlenirler.

Genç bir kızkuşu daha renksiz tüyleri, kısa ve kalın sorgucuyla kolayca tanınabilir. Kızkuşları ilk defa 1 ya da 2 yaşlarında üremeye başlar.

Her iki cins de kuluçka görevini paylaşır fakat dişiler erkeklerden daha urun süren vardiyalar halinde nöbet tutar. Her iki cins de bölgelerine izinsiz girenlerin veya onları ayartmaya çalışanların dikkatlerini farklı yönlere giderek ve kırık kanat gösterisi yaparak dağıtırlar ve yuvalarını savunurlar.

Yaygın Adı: Kızkuşu (Deniz serçesi)
Bilimsel Adı: Vanellus vanellus
Familya: Charadriidae
Takım: Charadriiformes
Boyutlan: Uzunluk: 28-30,5 cm; kanat açıklığı 81-86 cm. ağırlık 130-332 g
Fiziksel Özellikleri: Geniş, yuvarlak uçlu kanatlar; başının arkasında uzun ve zarif bir sorguç, erkek ve dişiler benzer, genç kuşiann tüyleri daha renksiz ve sorguçları daha kısadır.
Alışkanlıkları: Erkek üreme mevsiminde görkemli hava gösterileri yapar.
Yaşam Çizgisi: Yuva oyuğu sıg; genellikle 3-5 yumurta; kuluçka süresi 26-28 gün; yavrular 35 – 40 gün sonra uçar; yılda bir defa yavru çıkartır fakat ilk yumurtalar kaybedilirse yeniden yumurtlar.
Sesi: Hüzünlü. Cırlak “piii-viii” sesleri çıkartır. Acil durumda ince “yu-vip”; “çii-o-vii” arka arkaya fokurtulu yerel ötüşler yapar.
Beslenme Tarzı: Kakabuklular, sinekler, çekirgeler ve yer solucanları gibi çok sayıda toprak omurgasızları.
Yaşam Alanı: Zemini çıplak, açık kırlar veya kısa otluk alanlar, sıklıkla çiftlik arazileri, aynı zamanda kışın sahiller ve denize açılan haliç ve dere ağızları
Yeryüzünde Dağılımı: Kuzey Afrika dahil daha sıcak boylamlarda güneyde kışlar; Avrupa ve Asya’nın ılıman ıklım kuşağında yaşar. Bazen rastgele Kuzey Amerika’da bulunur.
Türün Durumu: Küresel olarak tehdit altında değildir fakat yoğun olarak çiftçilik yapılan alanlarda sayılan gitgide azalıyor.

Bir önceki yazımız olan Sivrisineklerin Hayat Döngüsü başlıklı makalemizde sivrisinekle mücadele hakkında bilgiler verilmektedir.

Kontrol Ediliyor

Hayvanların Kuyrukları Ne İşe Yarar?

Hayvanların Kuyrukları Ne İşe Yarar?

Doğadaki aşağı yukarı tüm hayvanların kuyruğunun olması dikkatinizi çekmiştir. Örneğin, sokak hayvanlarının kuyruklarını sallaya sallaya …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir